AKA Serial Killer

สารคดีทดลองของ มาซาโอะ อาดาจิ สร้างในปี 1969 เพื่อ "ตามรอย" คดีฆาตกรรมที่สั่นสะเทือนสังคมญี่ปุ่นในปีก่อนหน้านั้น เมื่อเด็กหนุ่มวัยเพียง 19 ปีชื่อ โนริโอะ นางายามะ ก่อเหตุฆ่าคน 4 รายในเมืองต่าง ๆ ด้วยอาวุธปืนกระบอกเดียวกันก่อนถูกจับกุมตัวได้ในที่สุดและถูกตราหน้าเป็น "ปีศาจยิงต่อเนื่อง"

แต่นี่ไม่ใช่สารคดีข่าวแกะรอยว่าใครทำ หรือพยายามอธิบายแรงจูงใจผ่านจิตใจของฆาตกรเพียงอย่างเดียว สิ่งที่อาดาจิเลือกทำคือการย้อนไปสำรวจเส้นทางชีวิตของนางายามะผ่านการสำรวจภูมิทัศน์ที่เขาเติบโตขึ้นมา ภาพพื้นที่ธรรมดาถูกวางต่อเนื่องเกือบทั้งเรื่อง ประกอบกับเสียงบรรยายของอาดาจิที่ให้ข้อมูลชีวิตนางายามะเพียงเล็กน้อย ปราศจากการเร่งเร้าด้วยเรื่องเล่าสยองขวัญ เพื่อพาคนดูออกจากคำถามว่า "ฆาตกรคิดอะไรอยู่" และเปลี่ยนเป็นคำถามว่า สังคมแบบไหนหรือที่ปรากฏอยู่ในสิ่งที่ชายผู้นี้เห็นอยู่เป็นกิจวัตร

หนังเรื่องนี้เป็นหนึ่งในหัวขบวนนำแห่งภาพยนตร์การเมืองก้าวหน้าของญี่ปุ่น เพราะมันเสนอแนวคิดที่ว่า "การเลือกว่าจะถ่ายอะไร ก็เป็นจุดยืนทางการเมืองแล้ว" และวิธีเล่าของหนังทำให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า "ทฤษฎีภูมิทัศน์" (Landscape Theory) ซึ่งเสนอแนวคิดว่า อำนาจรัฐและระบบเศรษฐกิจไม่ได้ปรากฏเฉพาะในรัฐสภา ตำรวจ หรือเหตุการณ์ประท้วง แต่ทิ้งร่องรอยไว้ในพื้นที่ธรรมดาที่มนุษย์ใช้ชีวิตทุกวันด้วย

Made in 1969, Masao Adachi’s experimental documentary traces a murder case that shook Japanese society the previous year. A young man named Norio Nagayama, just 19 years old, killed four people in different cities with the same gun. He was eventually arrested in 1969 and labelled a “serial killer.”

Rather than reconstructing the crimes or explaining the killer’s motives through his psychology alone, Adachi retraces Nagayama’s life through the landscapes in which he grew up and travelled. Images of ordinary places unfold throughout almost the entire film, accompanied by Adachi’s sparse, factual narration. Without the sensationalism of a horror story, the film shifts our attention from “What was the killer thinking?” to “What kind of society was reflected in the things this young man saw every day?”

A pioneering work of radical political cinema in Japan, the film suggests that choosing what to film is itself a political stance. Its approach helped give rise to “Landscape Theory”: the idea that state power and economic systems reveal themselves not only in parliament, policing, or protests, but also leave their traces in the ordinary spaces of everyday life.