The Color of Pomegranates
การอธิบายชีวิตของซายัต-โนวา กวีชาวอาร์เมเนียในศตวรรษที่ 18 ผ่านภาพนิ่งราวภาพวาดที่ได้แรงบันดาลใจจากต้นฉบับลายมือประดับของอาร์เมเนีย พิธีกรรมพื้นบ้าน และสัญลักษณ์ทางศาสนา เดิมทีมีชื่อว่า Sayat-Nova ก่อนทางการโซเวียตบังคับให้เปลี่ยนชื่อ โดยอ้างว่าหนังซับซ้อนเกินกว่าประชาชนจะเข้าใจ ผลงานหมุดหมายของภาพยนตร์ศิลปะโซเวียตเรื่องนี้ยังคงเป็นการยืนยันอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมอาร์เมเนียอย่างท้าทาย
Rather than narrate the life of 18th-century Armenian poet Sayat-Nova in the usual way, Sergei Parajanov stages it as a sequence of static, painterly tableaux drawn from Armenian illuminated manuscripts, folk ritual and religious iconography. Originally titled Sayat-Nova before Soviet authorities forced a change, claiming it was too complex for public understanding, this landmark of Soviet art film remains a defiant assertion of Armenian cultural identity.
Read moreRead more
The Color of Pomegranates เป็นหนังแนวอวองการ์ดปี 1969 จากโซเวียต-อาร์เมเนียที่ได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางจากผู้กำกับและนักวิจารณ์ทั่วโลกว่า เป็นหมุดหมายสำคัญในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ และเป็นหนึ่งในภาพยนตร์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดตลอดกาล
สำหรับคนดูหนัง นี่ยังเป็นหนังที่ "ดูไม่รู้เรื่อง" หนักข้อที่สุดเรื่องหนึ่งด้วย ซึ่งเอาเข้าจริงแล้วก็ไม่ใช่ปฏิกิริยาเกินคาดเดา เพราะแม้ตัวหนังจะว่าด้วยชีวประวัติของ ซายัต-โนวา กวีและนักดนตรีพเนจรคนสำคัญของอาร์เมเนียยุคศตวรรษที่ 18 แต่ผู้กำกับ-เขียนบท เซอร์เกย์ ปาราจานอฟ ก็ไม่ได้ต้องการเล่าเรื่องแบบปกติธรรมดา ...สิ่งที่เขาอยากทำคือ การถ่ายทอดชีวิตของกวีด้วย "กวีนิพนธ์ทางภาพ"
เทคนิคที่ปาราจานอฟใช้ มีคำเรียกว่า "Tableaux Vivants" หรือ "ภาพที่มีชีวิต" หมายถึงการใช้ภาพนิ่ง (ที่อาจมีการเคลื่อนไหวแค่เล็กน้อย) เพื่อจำลองสไตล์ของภาพจิตรกรรม โดยเขาได้แรงบันดาลใจจากภาพวาดโบราณของอาร์เมเนีย (Armenian Illuminated Manuscripts) และภาพเขียนย่อส่วนของเปอร์เซีย (Persian Miniatures) เป็นหลัก
เวลาดูหนังเรื่องนี้ เราจึงรู้สึกได้ว่ากล้องแทบไม่ได้ขยับเท่าไหร่ ตัวละครก็แทบไม่ค่อยพูดจาอะไรกันนัก จะมีก็แค่เสียงดนตรีและการขับร้องเป็นระยะ ขณะที่ตัวภาพจะถูกจัดวางอย่างประณีต และเต็มไปด้วยสัญลักษณ์ที่สื่อความหมายถึงวัฒนธรรมต่าง ๆ ของอาร์เมเนีย โดยโครงหลักของหนังเล่าชีวิตของซายัต-โนวา 8 ช่วงคือ วัยเด็ก, วัยหนุ่ม, ช่วงที่อยู่ในราชสำนัก, ในอาราม, ช่วงความฝัน, วัยชรา, ทูตแห่งความตาย และความตาย (ทั้งหมดนี้มีนักแสดงหญิงชื่อ โซฟิโก เชียวเรลี เป็นดาราหลักที่รับบทบาทถึง 6 ตัวละคร)
ปาราจานอฟทำหนังเรื่องนี้ในยุคที่โซเวียตมีการควบคุมศิลปะอย่างเข้มงวด ตอนแรกเขาตั้งชื่อมันว่า Sayat-Nova แต่เจ้าหน้าที่ไม่ยอม ด้วยเหตุผลว่าหนังลึกลับซับซ้อนเกินไป ไม่สามารถทำให้ชนชั้นแรงงานเข้าใจชีวิตกวีคนสำคัญของชาติได้ จึงบังคับให้เปลี่ยนชื่อเป็น The Color of Pomegranates (สีแห่งทับทิม) เพื่อลดความสำคัญในฐานะหนังชีวประวัติลงเสีย (แถมเวอร์ชั่นที่ฉายในรัสเซียตอนนั้นยังโดนเอามาตัดต่อใหม่ให้ "ดูง่ายขึ้น" ด้วย)
แต่แม้จะแก้ไขแล้ว หนังก็ยังถูกจำกัดการฉาย ร้ายกว่านั้นคือปาราจานอฟโดนรัฐตามเพ่งเล็ง และถึงขั้นถูกจำคุกในเวลาต่อมาด้วยข้อหาต่าง ๆ ซึ่งนักวิจารณ์มองว่า เป็นผลมาจากการที่เขาทำหนังขัดต่อแนวทาง "สัจนิยมสังคมนิยม" (Socialist Realism) ของรัฐบาลนั่นเอง
ในปี 2014 หนังเรื่องนี้ได้รับการบูรณะแบบดิจิทัล 4K โดย The Film Foundation ของ มาร์ติน สกอร์เซซี ร่วมกับสถาบันอื่น ๆ โดยใช้ฟิล์มต้นฉบับเวอร์ชันอาร์เมเนียที่สมบูรณ์ที่สุด ทำให้ในที่สุดโลกก็ได้เห็นความงดงามของสีสันและรายละเอียดที่ปาราจานอฟตั้งใจไว้แต่แรก
สกอร์เซซีบอกว่า "การได้ดูหนังของปาราจานอฟเหมือนกับการได้เปิดประตูเข้าสู่โลกแห่งความฝัน เขาไม่ได้ทำหนังที่เล่าเรื่อง แต่เขาทำหนังที่เกี่ยวกับความรู้สึกและจิตวิญญาณ"