The Mother of All Lies

ครอบครัวเราต้องมีอดีตแบบไหน ถึงทำให้เราหลงเหลือภาพถ่ายวัยเด็กอยู่แค่ใบเดียว?

อัสมา เอล มูดีร์ ผู้กำกับหญิงชาวโมร็อกโกคือเด็กหญิงในภาพใบนั้น และเมื่อเธอต้องการหาคำตอบ สิ่งที่ได้รับกลับมีเพียงความเงียบงัน ...ในบ้านของเธอที่คาซาบลังกา ภาพถ่ายเป็นของต้องห้าม ย่าประกาศว่ามันเป็นสิ่ง 'ฮะรอม' และไม่มีใครในบ้านกล้าเถียงทุกสิ่งที่หญิงชราผู้นี้พูด

ไม่ใช่แค่ในบ้าน แต่อาจกล่าวได้ว่าเอล มูดีร์โตมาในสังคมที่ก็เงียบงัน ย้อนไปเมื่อปี 1981 ย่านบ้านของเธอเคยเป็นจุดหนึ่งของการลุกฮือที่เรียกกันว่า 'จลาจลขนมปัง' (Bread Riots) ผู้คนออกมาประท้วงการขึ้นราคาอาหาร และถูกรัฐปราบปรามจนมีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก แต่เมื่อเวลาผ่านไป เหตุการณ์นี้กลับเป็นแค่ความทรงจำที่ทุกคนทำท่าเหมือนอยากลบมันทิ้ง

เอล มูดีร์โตมาเป็นคนทำหนัง และตัดสินใจกลับบ้านเพื่อทำหนังสำรวจเรื่องทั้งหมดนี้ ทว่าเมื่อหาหลักฐานอะไรไม่ได้เลยนอกจากรูปถ่ายหนึ่งใบ เธอจึงต้อง "จำลอง" มันขึ้นใหม่ หนังใช้เวลาทำราวสิบปี และในปีที่เจ็ด หลังจากขออนุญาตถ่ายทำในหลายสถานที่ไม่ผ่าน เธอก็ขอให้พ่อผู้เป็นช่างฝีมือดีช่วย "สร้างฉากให้ทุกที่ที่ถ่ายไม่ได้" ในรูปแบบของโมเดลเมืองขนาดจิ๋วและตุ๊กตาดินปั้นของเพื่อนบ้านทุกคน หลังจากนั้นเธอก็พาคนในครอบครัวและเพื่อนบ้านมานั่งล้อมโมเดลนี้ ขยับตุ๊กตาไปมา แล้วให้ทุกคนค่อย ๆ เล่าสิ่งที่เก็บงำไว้เนิ่นนาน

ด้วยวิธีการดังกล่าว เรื่องเล่าจึงถูกเผย จากในบ้านไปสู่เรื่องของย่านและจากย่านไปสู่ประเทศ เปิดให้เราเห็นโยงใยของ "คำโกหกทั้งปวง" ที่ผู้คนพยายามปิดบัง ผลที่ได้คือหนังที่ผสมผสานความเป็นสารคดีกับเรื่องแต่ง ระหว่างความทรงจำของเด็กกับการตั้งคำถามของผู้ใหญ่ และระหว่างครอบครัวเล็ก ๆ ครอบครัวหนึ่งกับประวัติศาสตร์ของทั้งประเทศ

The Mother of All Lies เปิดตัวในสาย Un Certain Regard ที่คานส์เมื่อปี 2023 และคว้ารางวัลผู้กำกับยอดเยี่ยมของสาย กับรางวัล L’Œil d’or สารคดียอดเยี่ยมมาได้สำเร็จ

A Moroccan woman's search for truth tangles with a web of lies in her family history. As a daughter and filmmaker, she fuses personal and national history as she reflects on the 1981 Bread Riots, drawing out connections to modern Morocco.